O DOBOJU

     

 

RASKRSNICA JUGOISTOČNE EVROPE - SLIKOVNICA

Za nastanak i razvoj Doboja, od praistorije do danas od presudnog značaja je njegov geografski položaj - smješten ispod obronaka Krnjina, Vučijaka, Ozrena i Trebave, u širokoj ravnici gdje rijeka Bosna prima u zagrljaj svoje pritoke Usoru i Spreču.

Zbog povoljnog prirodnog položaja ovo područje bilo je naseljeno još u starijem kamenom dobu (tragovi ljudskog postojanja stari su oko 6000 godina), a život se ovdje odvija u kontinuitetu i u mlađem kamenom i metalnom dobu.

Istorija na ovom području bilježi rimsku vlast od početka 1. vijeka sa kojom počinje i prva urbanizacija, o čemu najrječitije govore ostaci poznatog rimskog fortifikacionog kompleksa na ušću Usore u Bosnu koji se sastoji od vojničkog logora - Kastrum i naselja - Kanube, kao i česta nalazišta u Posavini na pravcu Brod - Šamac - Brčko.

Krajem 4. vijeka propada rimska vlast pod naletom slovenskih i drugih plemena u velikoj seobi naroda i ovo područje do 7. vijeka definitivno naseljavaju Sloveni. Slovenska plemena osnivaju svoje zajednice - župe, koje u narednim vijekovima ulaze u sastav srednjovjekovnih feudalnih država koje su u određenim istorijskim periodima imale vojnu i političku premoć.
Ovo područje pripadalo je župi Usora kojom je jedno vrijeme vladao srpski kralj Dragutin Nemanjić, a od 12.vijeka u sastavu je bosanske feudalne države i kao granično područje sjeverne Bosne dospijeva u sferu interesa Mađara.

U 13.vijeku (najkasnije) domaći feudalci grade dobojsku tvrđavu sa podgradom - viševjekovni simbol grada, za odbranu od neprijatelja sa severa. Ime grada DOBOJ prvi put u pisanim dokumentima spominje se tek 16. juna 1415.godine. Po legendi, istorijski neverifikovanoj, ime grada izvedeno je od riječi: dolina - bojevi. Dobojska tvrđava je u rukama Turaka od 1476. godine, a grad od 1503. godine.
Tokom austrougarsko-turskih ratova krajem 17. i početkom 18. vijeka, Austrougarska dva puta preuzima Doboj od Turaka, da bi cijela pokrajina bila  osvojena 1878. godine.

U cilju eksploatacije prirodnih bogatstava područja, Austrijanci  odmah počinju izgradnju željezničkih pruga i modernih, uglavnom makadamskih, puteva i formiranje šumsko-prerađivačkih preduzeća. Dolazi do pojave industrijskih postrojenja, tako da počev od 1879.godine, dobojsko područje se ubrzano razvija i poprima urbanistička obilježja od kojih su mnoga i danas sačuvana.
Veoma teške i mučne dane Doboj doživljava tokom 1. svjetskog rata, kada Austrijanci formiraju logor koji postaje masovna grobnica za hiljade Srba prognanih iz pograničnih dijelova BiH (Podrinje i Stara Hercegovina) prema Srbiji i Crnoj Gori. U periodu od decembra 1915. do jula 1917. godine kroz logor je prošlo oko 45.000 interniraca, a preko 5000 logoraša je okončalo svoje živote u sabirnom logoru smrti. Ostali su deportovani u zloglasne logore Arad u Rumuniji i Sopronjak u Mađarskoj.

U znak sjećanja na mučenike, podignut je velelepni spomenički kompleks (dovršen 1938.godine) koji čine Spomen crkva i Spomen kosturnica sa spomenikom.
Formiranjem Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca, Doboj počinje sa intenzivnim ekonomskim i duhovnim razvojem. Prvi vodovod je izgrađen 1922.godine, a elektrifikacija izvršena 1925.godine. Građanska škola trgovačkog smjera otvara se 1927.godine. Doboj postaje središte Sreza 1933.godine. 

2.svjetski rat donosi mnogo zla i nevolja. Doboj je nekoliko puta bombardovan. Preko 3000 Dobojlija učestvuje u oslobodilačkoj borbi, a oko 1000 ih daje živote za slobodu. 17.aprila 1945.godine Doboj je oslobođen od njemačkih i ustaških jedinica.

Za vrijeme bivše SFR Jugoslavije, Doboj doživljava intenzivan razvoj u privrednom, kulturnom, prosvetnom, zdravstvenom, sportskom i svakom drugom pogledu, te ostaje regionalni centar. Područje regije Doboj čini 8 opština: Doboj, Derventa, Srpski Brod, Vukosavlje, Modriča, Šamac, Petrovo i Teslić. Svestrani razvoj Doboja zaustavljen je tragičnim ratom 1992.-1995. čije posljedice su i danas očigledne na svakom koraku.
Sa 63 naseljena mjesta, grad Doboj obuhvata površinu od 628 kvadratnih kilometara i na tom prostoru živi oko 77.000 stanovnika, što je oko 6% od ukupnog stanovništva Republike Srpske, sa 12.000 radno aktivnog stanovništva u što nije uključen privatni sektor poljoprivrede. U samom gradu Doboju živi preko 30.000 stanovnika. Najveća seoska naselja su Boljanić, Stanari, Osječani, Kožuhe, Podnovlje i Rudanka. Cijelo područje je elektrificirano i u najvećoj mjeri telefonski uvezano. Putnu mrežu čini oko 650 km regionalnih i lokalnih puteva, te 60 km magistralnih puteva, koji preko Doboja vode prema Banjaluci, Brodu, Modriči, Tesliću, Zenici itd.
Na velikom ravničarskom dijelu dobojske regije sa kvalitetnom obradivom zemljom uzgajaju se različite poljoprivredne kulture, a najčešće pšenica i kukuruz, te ječam, zob i raž. Na brežuljkastim područjima, umjerena kontinentalna klima je uslovila voćarsku proizvodnju, posebno šljiva, krušaka i jabuka.

Doboj je grad razvijene industrije (metalne, tekstilne, hemijske i prehrambene industrije) i rudarstva, te građevinarstva i proizvodnog zanatstva, koje slijede saobraćaj, trgovina, ugostiteljstvo, zanatstvo i lične usluge i stambeno - komunalna djelatnost.

Doboj je veoma interesantno područje za sve oblike privrednih aktivnosti i investicionog ulaganja.
Obzirom da je izrastao na ušću rijeka Usora i Spreča u Bosnu, uvijek je bio i ostao važna raskrsnica kopnenih puteva odnosno drumskog i željezničkog saobraćaja. Još 1864. godine kroz ovaj grad prošao je prvi makadamski put, a 1879. godine prva uskotračna pruga. Doboj je u bivšoj Jugoslaviji spadao u najveća željeznička čvorišta.   

Upravo zato, u Doboju je sjedište Javnog osnovnog preduzeća Željeznice Republike Srpske i Korporacije za željeznički saobraćaj BiH. To je najveći željeznički čvor u Republici Srpskoj i BiH i jedan od najvećih na Balkanu.
Doboj je i pravi sajamski grad. Međunarodni sajam male privrede DOBOJEXPO okuplja veliki broj domaćih i stranih privrednika, što doprinosi uspostavljanju direktnih veza između lokalnog, regionalnog, republičkog i međunarodnog tržišta. Dobojski sajam DOBOJEXPO okuplja brojne privredne subjekte iz zemlje i inostranstva i zato predstavlja značajan ekonomski činilac u razvoju grada i cjelokupne regije.

Razvoj preduzetništva, od omladinskog - edukativnog do poslovnog - ekonomskog, osnova je dalje privredne budućnosti Doboja.
Pored toga što je privredni, Doboj je danas i kulturni, naučni, zdravstveni i školski centar. Prva pismenost odvijala se u okviru manastira i crkava, a kasnije su osnovane i svjetovne škole (prva u Osječanima 1852.godine).

U sistem dobro organizovanih osnovnih i srednjih škola, uklopile su se i Saobraćajni fakultet u Doboju (od 2005.godine) i Slobomir P. Univerzitet odjeljenje Doboj (od 2003.godine), prve visokoobrazovne ustanove u Doboju.
Centar za kulturu i obrazovanje ima ključnu ulogu u duhovnom životu Doboja koju ostvaruje kroz brojne umjetničke priredbe (pozorišne predstave, bioskop, koncerti, likovne izložbe, književne večeri, nastupi kulturno-umjetničkih društava, itd.).

U ovom gradu izuzev bogate istorijske i kulturne tradicije od šireg nacionalnog značaja, djeluju brojne organizacije u oblasti umjetnosti i sporta. Od posebnog je značaja tradicionalni međunarodni Rukometni TV turnir šampiona, koji od 1965.godine krajem ljeta okuplja najbolje klubove rukometne Evrope dajući vrhunske sportske rezultate i razvijajući prijateljstvo i saradnju među mladim ljudima.